Het nieuwe kabinet staat voor een complexe opgave: het realiseren van ambitieuze klimaatdoelen én het versterken van de nationale AI-infrastructuur. In het coalitieakkoord is onder meer vastgelegd dat er wordt geïnvesteerd in soevereine datacenters om de adoptie van kunstmatige intelligentie onafhankelijk en toekomstbestendig te maken. Tegelijkertijd vraagt deze uitbreiding van rekenkracht om grote hoeveelheden – bij voorkeur duurzame – energie en extra transportcapaciteit op het elektriciteitsnet. Die ruimte is momenteel beperkt beschikbaar.



Om de klimaatambities waar te maken, zet de coalitie in op 40 gigawatt windenergie op de Noordzee en op een versnelde uitrol van het SMR-programma met kleine, modulaire kerncentrales. De ontwikkeling van windparken op de Noordzee en de inzet op SMR’s moeten niet alleen bijdragen aan CO₂-reductie, maar ook aan het verkleinen van de afhankelijkheid van buitenlandse energiebronnen. Daarbij is het uitgangspunt dat vraag en aanbod van energie in balans blijven.

In de praktijk blijft de elektrificatie van de industrie echter achter, waardoor er een spanningsveld ontstaat tussen geplande opwek en daadwerkelijke afname. Juist hier ligt volgens critici een kans: koppel de groei van AI-rekenkracht en datacenters aan de ontwikkeling van nieuwe energiebronnen, zodat beide beleidsdoelen elkaar versterken.

Integrale visie noodzakelijk

Om dat mogelijk te maken is een integrale visie nodig waarin AI-rekenkracht, energievoorziening en ruimtelijke ordening in samenhang worden ontwikkeld. Alleen zo kan worden voorkomen dat investeringen in digitale infrastructuur en duurzame energie elkaar in de weg zitten.

Belangrijke aandachtspunten daarbij zijn:

• Strategische locatiekeuze voor datacenters
  Plaats nieuwe datacenters bij voorkeur direct nabij energiebronnen, zoals aanlandlocaties van windparken op zee of toekomstige SMR-installaties. Dit voorkomt extra druk op het elektriciteitsnet en beperkt netcongestie.
• Slim hergebruik van restwarmte
  Datacenters produceren aanzienlijke hoeveelheden restwarmte. Door deze warmte in te zetten voor warmtenetten kan energie efficiënter worden benut en neemt de totale systeemefficiëntie toe.
• Ontwikkeling van energiehubs rond SMR-locaties
  Rond locaties waar kleine modulaire kerncentrales worden gebouwd, kunnen energiehubs ontstaan. Daar profiteren ook andere bedrijven van stabiele en schone energie, wat regionale economische ontwikkeling stimuleert.

Minder strategische afhankelijkheden

Met een samenhangende aanpak kan Nederland twee strategische kwetsbaarheden tegelijk verkleinen: de afhankelijkheid van externe energiebronnen én de afhankelijkheid van niet-Europese AI-infrastructuur. Door energie- en digitaliseringsbeleid op elkaar af te stemmen, ontstaat een robuuste basis voor zowel economische groei als duurzame ontwikkeling.

De oproep is dan ook helder: ontwikkel een integrale visie waarin AI-rekenkracht en energiebeleid niet los van elkaar worden gezien, maar als onlosmakelijk verbonden onderdelen van dezelfde strategische agenda.