De Nederlandse implementatie van de Europese richtlijn voor energieprestaties van gebouwen lijkt haar doel al te missen voordat deze volledig is ingevoerd. Volgens brancheorganisatie Holland Solar zorgen talrijke uitzonderingsbepalingen ervoor dat slechts een klein deel van het beschikbare dakoppervlak voor zonne-energie zal worden benut.

De Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) is een Europese richtlijn die moet zorgen voor energiezuinigere gebouwen binnen de EU. Het doel is het energieverbruik van gebouwen drastisch te verlagen en daarmee bij te dragen aan de Europese klimaatdoelen. Dat is belangrijk, omdat gebouwen verantwoordelijk zijn voor ongeveer 40 procent van het totale energieverbruik en circa 36 procent van de CO₂-uitstoot in de Europese Unie.

Groot verschil tussen technisch potentieel en beleid

Volgens analyses uit de zonne-energiesector kan Nederland jaarlijks bijna 80 terawattuur (TWh) aan elektriciteit opwekken wanneer ongeveer 80 procent van de geschikte daken wordt benut voor zonnepanelen. Ter vergelijking: het totale jaarlijkse elektriciteitsverbruik in Nederland ligt iets boven de 100 TWh.

Met het huidige implementatievoorstel van de EPBD zou echter minder dan 10 TWh aan zonne-energie via daken worden gerealiseerd. Door uitzonderingen en vrijstellingen wordt naar verwachting slechts 5 tot 15 procent van het beschikbare dakoppervlak daadwerkelijk benut.

Tienduizenden gebouwen mogelijk vrijgesteld

Holland Solar waarschuwt dat tussen de 60.000 en 100.000 gebouwen buiten de verplichtingen van de richtlijn kunnen vallen. Daarnaast zouden naar schatting 120.000 daken vrijgesteld worden wanneer netcongestie wordt aangevoerd als reden om geen zonnepanelen te installeren.

Volgens de brancheorganisatie is dat opmerkelijk, omdat lokale energieopwekking juist kan helpen om de druk op het elektriciteitsnet te verminderen en bedrijven meer ruimte te geven om te groeien ondanks beperkte netcapaciteit.

Algemeen directeur Wijnand van Hooff stelt dat het beleid daardoor zijn doel voorbijschiet. Volgens hem formuleert de overheid ambitieuze doelen, maar maakt ze de uitvoering onnodig complex door een groot aantal uitzonderingsregels toe te voegen. Als het voorstel ongewijzigd blijft, benut Nederland slechts een klein deel van het beschikbare dakpotentieel voor zonne-energie.

Netcongestie als uitzondering is volgens sector paradoxaal

Een van de meest besproken uitzonderingsgronden in het huidige voorstel is netcongestie. Gebouweigenaren kunnen daardoor worden vrijgesteld van de verplichting om zonnepanelen te plaatsen wanneer het elektriciteitsnet in de regio onvoldoende capaciteit heeft.

Volgens Holland Solar is dat een paradoxale redenering. Zonnepanelen op daken produceren energie dicht bij de plaats waar deze wordt verbruikt. Daardoor kan lokale opwek juist bijdragen aan het verminderen van transport over het elektriciteitsnet.

Mogelijke oplossingen zonder grotere netaansluiting

De sector benadrukt dat er verschillende manieren zijn om zonne-energie te integreren zonder extra druk op het elektriciteitsnet. Zo kan een oost-westopstelling van zonnepanelen ervoor zorgen dat de elektriciteitsproductie gelijkmatiger over de dag wordt verdeeld. Dit sluit beter aan op het energieverbruik van gebouwen.

Daarnaast kunnen lokale energieopslag, slimme energiesturing en beter afgestemd eigen verbruik helpen om meer zonne-energie te benutten binnen de bestaande netaansluiting.

Oproep om uitzonderingen te beperken

Holland Solar roept het kabinet daarom op om het aantal uitzonderingsgronden aanzienlijk te beperken. Volgens de brancheorganisatie kan een ambitieuzere inzet van zonne-energie op daken bijdragen aan meerdere doelen tegelijk: het verduurzamen van het energiesysteem, het stabiliseren van energieprijzen en het verminderen van geopolitieke afhankelijkheid van energie-import.

Als het volledige dakpotentieel beter wordt benut, kan zonne-energie een veel grotere rol spelen in de Nederlandse elektriciteitsvoorziening dan momenteel wordt voorzien.